เปิดร่าง Oil Plan 2026 ดัน E20–B20 รับ Net Zero ปี 93 เสริมความมั่นคงน้ำมันไทย

Loading

กรมธุรกิจพลังงาน เปิดร่าง Oil Plan 2026 วางยุทธศาสตร์บริหารน้ำมันไทยถึงปี 2593 รับเป้าหมาย Net Zero เร็วขึ้น 15 ปี คาดความต้องการใช้น้ำมันลดเหลือ 70 ล้านลิตรต่อวันในปี 2593 เร่งผลักดัน E20 เป็นเบนซินฐาน เพิ่มสัดส่วนใช้ B20 เป็น 20% ภายในปี 2575 เล็งเลิกแก๊สโซฮอล์ 91 ภายในปี 2570 พร้อมศึกษาปรับโครงสร้างราคาน้ำมันและระบบชดเชยจากอุดหนุนทั่วไปสู่การช่วยเหลือเฉพาะกลุ่ม กระจายแหล่งนำเข้าน้ำมันดิบ ลดความเสี่ยงตะวันออกกลาง ศึกษาเพิ่มน้ำมันสำรองเชิงยุทธศาสตร์ และยกระดับระบบดิจิทัลกำกับธุรกิจน้ำมันทั้งห่วงโซ่อุปทาน

กรมธุรกิจพลังงาน ร่วมกับ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย สถาบันวิจัยพลังงาน สถาบันการขนส่ง และวิทยาลัยปิโตรเลียมและปิโตรเคมี จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จัดงานสัมมนา “ทิศทางการบริหารน้ำมันเชื้อเพลิง Oil Plan 2026 ภายใต้กรอบแผนพลังงานชาติ (NEP)” ในวันที่ 19 พ.ย.2569 ณ อาคารจามจุรี 60 พรรษา (จามจุรี 10) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เพื่อร่วมรับฟังและแลกเปลี่ยนมุมมองเกี่ยวกับทิศทางการเปลี่ยนผ่านของอุตสาหกรรมน้ำมันเชื้อเพลิง ตลอดจนแนวทางการขับเคลื่อนแผนบริหารจัดการน้ำมันเชื้อเพลิงของประเทศในอนาคต

พร้อมเปิดเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็น (Open Forum) เพื่อรับฟังมุมมองและข้อเสนอแนะจากผู้เข้าร่วม อันจะเป็นประโยชน์ต่อการกำหนดทิศทางและการขับเคลื่อนแผนบริหารจัดการน้ำมันเชื้อเพลิงของประเทศ

ศ.ดร.วิบูลย์ ศรีเจริญชัยกุล ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยพลังงาน กล่าวว่า สถานการณ์พลังงานโลกในปี 2569 สะท้อนให้เห็นว่าน้ำมันเชื้อเพลิงยังเป็นปัจจัยสำคัญต่อความมั่นคงของประเทศ โดยเฉพาะความขัดแย้งในตะวันออกกลางในช่วงต้นปีนี้ ซึ่งส่งผลให้ความต้องการน้ำมันดีเซลในประเทศไทยเพิ่มขึ้นอย่างฉับพลัน จากปกติประมาณ 60–70 ล้านลิตรต่อวัน เป็น 100 ล้านลิตรต่อวัน ทำให้ภาครัฐต้องออกมาตรการรับมือ เช่น การระงับการส่งออกน้ำมันสำเร็จรูปชั่วคราว

ทั้งนี้ วิกฤตพลังงานไม่ได้เกิดจากการขาดแคลนเชื้อเพลิงเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับความไม่แน่นอนของสถานการณ์และความเชื่อมั่นของประชาชน จึงจำเป็นต้องพัฒนาระบบบริหารจัดการพลังงานให้มีความยืดหยุ่น ทั้งการสำรองน้ำมันเชิงยุทธศาสตร์ การกระจายแหล่งนำเข้า การพัฒนาระบบข้อมูลติดตามสถานการณ์แบบทันที และการเตรียมมาตรการรองรับวิกฤตที่สามารถนำมาใช้ได้จริง

ขณะเดียวกัน ประเทศไทยกำลังเร่งเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ภายในปี ค.ศ. 2050 ประกอบกับการเติบโตของยานยนต์ไฟฟ้า (EV) ซึ่งจะส่งผลให้โครงสร้างความต้องการใช้น้ำมันเชื้อเพลิงในอนาคตเปลี่ยนแปลงไป แม้ปัจจุบันการใช้น้ำมันเบนซินยังไม่ได้ลดลงอย่างชัดเจน แต่ภาครัฐและภาคอุตสาหกรรมจำเป็นต้องเตรียมพร้อมรับการเปลี่ยนผ่านดังกล่าว

สำหรับการจัดทำแผนบริหารจัดการน้ำมันเชื้อเพลิงฉบับใหม่ ภายใต้กรอบแผนพลังงานชาติ (NEP) ควรมีทิศทางสอดคล้องกับแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP) โดยเฉพาะสมมติฐานความต้องการพลังงาน การเปลี่ยนผ่านของภาคขนส่ง และบทบาทของอุตสาหกรรมโรงกลั่นและปิโตรเคมีในระยะยาว

นอกจากนี้ ยังต้องให้ความสำคัญกับการปรับตัวของอุตสาหกรรมโรงกลั่นและปิโตรเคมี เพื่อรองรับแนวโน้มความต้องการน้ำมันภาคขนส่งที่อาจทยอยลดลง โดยส่งเสริมการพัฒนาผลิตภัณฑ์มูลค่าเพิ่มและเชื้อเพลิงคาร์บอนต่ำ เช่น เชื้อเพลิงอากาศยานยั่งยืน (SAF) ควบคู่กับการใช้ศักยภาพเชื้อเพลิงชีวภาพภายในประเทศ ทั้งเอทานอลจากอ้อยและมันสำปะหลัง รวมถึงไบโอดีเซลจากปาล์มน้ำมัน เพื่อลดการพึ่งพาการนำเข้าและรักษารายได้ของเกษตรกร

อย่างไรก็ตาม ประเด็นสำคัญอีกด้านคือการเปลี่ยนผ่านพลังงานอย่างเป็นธรรม (Just Transition) โดยต้องพิจารณาทั้งโครงสร้างราคาน้ำมัน บทบาทกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ภาระต้นทุนของประชาชนและผู้ประกอบการขนส่ง ตลอดจนผลกระทบต่อแรงงาน สถานีบริการน้ำมัน และธุรกิจที่เกี่ยวข้องตลอดห่วงโซ่อุปทาน เพื่อให้การเปลี่ยนผ่านไม่ทิ้งภาคส่วนใดไว้เบื้องหลัง

ดังนั้น การจัดทำ Oil Plan ฉบับใหม่จึงไม่ควรมุ่งเฉพาะการบริหารปริมาณน้ำมันให้เพียงพอต่อความต้องการเท่านั้น แต่ต้องสร้างสมดุลระหว่าง ความมั่นคงด้านพลังงาน ความสามารถในการแข่งขันของอุตสาหกรรม และความเป็นธรรมในการเปลี่ยนผ่าน โดยเปิดรับความคิดเห็นจากทุกภาคส่วน เพื่อให้แผนสามารถนำไปปฏิบัติได้จริงและรองรับการเปลี่ยนแปลงของระบบพลังงานไทยในระยะยาว

นายสราวุธ  แก้วตาทิพย์ อธิบดีกรมธุรกิจพลังงาน กล่าวเปิดงานสัมมนา “ทิศทางการบริหารน้ำมันเชื้อเพลิง Oil Plan 2026 ภายใต้กรอบแผนพลังงานชาติ (NEP)” โดยระบุว่า น้ำมันเชื้อเพลิงยังคงเป็นปัจจัยสำคัญในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ แม้ปัจจุบันทั่วโลกจะเร่งเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานสะอาดและเทคโนโลยีพลังงานรูปแบบใหม่ แต่จากสถานการณ์ความผันผวนด้านพลังงานและวิกฤตที่เกิดขึ้นในช่วงที่ผ่านมา สะท้อนให้เห็นว่าน้ำมันยังมีความจำเป็นต่อระบบเศรษฐกิจโลก และยังไม่สามารถถูกทดแทนได้ทั้งหมดในระยะเวลาอันใกล้

ทั้งนี้ เมื่อพิจารณาการจัดทำแผนบริหารจัดการน้ำมันเชื้อเพลิง Oil Plan 2024 เมื่อประมาณ 2 ปีที่ผ่านมา พบว่าภาคน้ำมันเป็นหนึ่งในภาคพลังงานที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะกระแสการเปลี่ยนผ่านพลังงาน (Energy Transition) และการเข้ามาของเทคโนโลยีใหม่ที่อาจเปลี่ยนโครงสร้างการใช้พลังงานในอนาคต ส่งผลให้การจัดทำ Oil Plan 2026 จำเป็นต้องทบทวนสมมติฐานและทิศทางการบริหารจัดการน้ำมันให้สอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป

อย่างไรก็ตาม แม้แนวโน้มความต้องการใช้น้ำมันในอนาคตอาจไม่ขยายตัวเพิ่มขึ้นมากนัก แต่คาดว่าจะต้องใช้เวลาอีกระยะหนึ่งก่อนที่ความต้องการจะเริ่มปรับตัวลดลงอย่างชัดเจน ดังนั้น ประเทศไทยจึงยังมีความจำเป็นต้องเตรียมความพร้อมในการบริหารจัดการน้ำมันเชื้อเพลิงอย่างมีประสิทธิภาพ ควบคู่กับการรองรับการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานในระยะยาว

ขณะเดียวกัน สถานการณ์ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ที่เกิดขึ้นในช่วงปีที่ผ่านมา ส่งผลโดยตรงต่อความผันผวนของราคาพลังงานและราคาน้ำมันในตลาดโลก ซึ่งสะท้อนถึงความเสี่ยงด้านความมั่นคงพลังงานที่ทุกประเทศต้องเผชิญ แต่ในอีกด้านหนึ่ง วิกฤตพลังงานยังเป็นแรงผลักดันให้เกิดการพัฒนาเทคโนโลยีพลังงานใหม่อย่างก้าวกระโดด เช่นเดียวกับวิกฤตน้ำมันโลกในอดีตที่นำไปสู่การพัฒนาเทคโนโลยีกังหันก๊าซและการนำก๊าซธรรมชาติมาใช้เป็นเชื้อเพลิงมากขึ้น

สำหรับการกำหนดทิศทาง Oil Plan 2026 จึงต้องพิจารณาทั้งการพัฒนาเทคโนโลยีพลังงานที่จะเข้ามาทดแทนน้ำมันในอนาคต และการประเมินจุดแข็งหรือศักยภาพของประเทศไทย เพื่อกำหนดแนวทางบริหารจัดการน้ำมันเชื้อเพลิงที่เหมาะสมกับบริบทของประเทศ รวมถึงสร้างความสมดุลระหว่างความมั่นคงด้านพลังงานกับการเปลี่ยนผ่านไปสู่พลังงานรูปแบบใหม่

นายสราวุธ กล่าวเพิ่มเติมว่า กรมธุรกิจพลังงานได้ร่วมกับสถาบันวิจัยพลังงาน จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย จัดเวทีรับฟังความคิดเห็นจากหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ผู้เชี่ยวชาญ และผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง เพื่อเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนเสนอข้อคิดเห็น ข้อกังวล และทางเลือกเชิงนโยบาย สำหรับนำไปประกอบการปรับปรุงร่าง Oil Plan 2026 ให้มีความครบถ้วนและสอดคล้องกับสถานการณ์พลังงานในอนาคตมากยิ่งขึ้น

ทั้งนี้ คาดหวังว่าความร่วมมือจากทุกภาคส่วนจะช่วยให้ Oil Plan 2026 มีทิศทางที่ชัดเจน เป็นที่ยอมรับ และสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง เพื่อเสริมสร้างความมั่นคงด้านน้ำมันเชื้อเพลิงของประเทศ พร้อมรองรับการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานอย่างยั่งยืนในระยะยาว

นายวุฒิทัต ตันติเวสส รองอธิบดีกรมธุรกิจพลังงาน ได้นำเสนอ (ร่าง) แผนปฏิบัติการด้านน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ.2569-2593 โดยระบุว่า การจัดทำแผนครั้งนี้เป็นการทบทวนและต่อยอดจาก Oil Plan 2024 เพื่อปรับแนวทางบริหารจัดการน้ำมันเชื้อเพลิงของประเทศไทยให้สอดคล้องกับสถานการณ์พลังงานโลกที่เปลี่ยนแปลงไป ทั้งด้านความมั่นคงพลังงาน การเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด และเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของประเทศ

การจัดทำร่างแผนดังกล่าวผ่านกระบวนการรับฟังความคิดเห็นจากภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ทั้งผู้ค้าน้ำมันตามมาตรา 7 โรงกลั่นน้ำมัน หน่วยงานภาครัฐ และคณะกรรมการที่ทำหน้าที่ให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย โดยจะนำความคิดเห็นที่ได้รับไปประกอบการปรับปรุงร่างแผนให้มีความเหมาะสมต่อไป

สำหรับปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่การทบทวน Oil Plan 2026 มี 3 ประการ ได้แก่ การเร่งเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero Emissions) ของประเทศไทย จากเดิมปี 2608 มาเป็นปี 2593 หรือเร็วขึ้น 15 ปี วิกฤตพลังงานโลกในปี 2569 จากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง และการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน (Energy Transition) โดยเฉพาะการเพิ่มขึ้นของรถยนต์ไฟฟ้า (EV) และรถยนต์ไฮบริด ซึ่งมีผลต่อปริมาณความต้องการใช้น้ำมันในอนาคต

ทั้งนี้ วิกฤตพลังงานจากความขัดแย้งระหว่างสหรัฐอเมริกา อิสราเอล และอิหร่าน ตั้งแต่วันที่ 28 กุมภาพันธ์ 2569 ได้สร้างความเสี่ยงต่ออุปทานน้ำมันโลก โดยในช่วงวิกฤตมีผลกระทบต่ออุปทานน้ำมันประมาณ 20% ราคาน้ำมันปรับตัวสูงกว่า 100 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล และเกิดปัญหาการขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ สะท้อนถึงความจำเป็นที่ประเทศไทยต้องเตรียมระบบจัดหาและสำรองน้ำมันให้พร้อมรับสถานการณ์ฉุกเฉิน

ขณะเดียวกัน การเปลี่ยนผ่านสู่ยานยนต์ไฟฟ้าและรถยนต์ไฮบริดเริ่มส่งผลต่อพฤติกรรมการใช้น้ำมันอย่างชัดเจน โดยรถยนต์ไฮบริดที่มีประสิทธิภาพการใช้เชื้อเพลิงสูงขึ้น ทำให้ความถี่ในการเติมน้ำมันลดลงจากเดิม ส่งผลให้ธุรกิจสถานีบริการน้ำมันและโรงกลั่นจำเป็นต้องปรับตัวรองรับโครงสร้างความต้องการพลังงานที่เปลี่ยนแปลงไปในอนาคต

คาดใช้น้ำมันไทยลดเหลือ 70 ล้านลิตรต่อวันในปี 2593

สำหรับการประเมินแนวโน้มความต้องการใช้น้ำมันเชื้อเพลิงของประเทศไทยในระยะยาว แบ่งเป็น 2 ฉากทัศน์ ได้แก่ Current Trend Scenario ซึ่งเป็นการดำเนินนโยบายตามแนวโน้มปัจจุบัน คาดว่าความต้องการใช้น้ำมันจะเพิ่มขึ้นจาก 119.3 ล้านลิตรเทียบเท่าน้ำมันดิบต่อวัน ในปี 2569 ไปแตะระดับสูงสุดที่ 130.2 ล้านลิตรต่อวัน ในปี 2577 ก่อนทยอยลดลงเหลือ 106.2 ล้านลิตรต่อวัน ในปี 2593

ขณะที่ฉากทัศน์ Net Zero 2050 Scenario ซึ่งมีการเร่งดำเนินมาตรการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและเปลี่ยนผ่านไปใช้พลังงานสะอาด คาดว่าความต้องการใช้น้ำมันจะเพิ่มขึ้นสูงสุดที่ 125.1 ล้านลิตรต่อวัน ในปี 2572 ก่อนปรับลดลงต่อเนื่องเหลือ 70.2 ล้านลิตรต่อวัน ในปี 2593 หรือลดลงประมาณ 41% เมื่อเทียบกับปี 2569

ปัจจัยสำคัญมาจากจำนวนรถยนต์ไฟฟ้าแบตเตอรี่ (BEV) ที่เพิ่มขึ้น โดยในฉากทัศน์แรกคาดว่าจะมีรถ BEV สะสมประมาณ 22.6 ล้านคันในปี 2593 ขณะที่ฉากทัศน์ Net Zero คาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็น 26 ล้านคัน รวมถึงการพัฒนาประสิทธิภาพเครื่องยนต์สันดาป และการเปลี่ยนไปใช้ไฟฟ้าทดแทนน้ำมันในภาคอุตสาหกรรม

อย่างไรก็ตาม แม้ความต้องการใช้น้ำมันในภาคขนส่งทางบกจะมีแนวโน้มลดลง แต่ภาคขนส่งทางอากาศยังคงมีความต้องการเชื้อเพลิงเพิ่มขึ้นตามการเดินทาง ขณะที่ภาคขนส่งทางน้ำจะทยอยเปลี่ยนไปใช้เชื้อเพลิงสะอาดมากขึ้น ส่งผลให้การวางแผนกำลังผลิตน้ำมันของโรงกลั่นต้องปรับให้สอดคล้องกับความต้องการเชื้อเพลิงแต่ละประเภท

จับตากำลังผลิตโรงกลั่นเพิ่มจาก CFP ของไทยออยล์

นายวุฒิทัต กล่าวว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีโรงกลั่นน้ำมัน 6 แห่ง มีกำลังการผลิตติดตั้งรวมประมาณ 200 ล้านลิตรต่อวัน และคาดว่าจะเพิ่มขึ้นเป็นประมาณ 220 ล้านลิตรต่อวัน ตั้งแต่ปี 2571 จากโครงการพลังงานสะอาด (Clean Fuel Project: CFP) ของบริษัท ไทยออยล์ จำกัด (มหาชน) หรือ TOP

โครงการดังกล่าวจะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการกลั่น โดยนำผลิตภัณฑ์น้ำมันเตามาผ่านกระบวนการแปรสภาพเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าสูงขึ้น โดยเฉพาะน้ำมันดีเซลและน้ำมันอากาศยาน ส่งผลให้กำลังผลิตเชื้อเพลิงทั้งสองประเภทเพิ่มขึ้น ขณะที่ปริมาณน้ำมันเตาจะลดลง

อย่างไรก็ตาม จากการประเมินความต้องการใช้น้ำมันอากาศยานในอนาคต พบว่ามีบางช่วงที่ความต้องการใช้มีแนวโน้มสูงกว่ากำลังการผลิตภายในประเทศ จึงอาจจำเป็นต้องนำเข้าเพิ่มเติม หากโรงกลั่นไม่สามารถปรับกระบวนการผลิตให้รองรับความต้องการได้

ดังนั้น โรงกลั่นอาจต้องพิจารณาปรับโครงสร้างการผลิตให้สามารถผลิตน้ำมันอากาศยานเพิ่มขึ้น ควบคู่กับการส่งเสริมการใช้เชื้อเพลิงอากาศยานยั่งยืน (SAF) เพื่อรองรับความต้องการในอนาคต ขณะที่ความต้องการใช้น้ำมันดีเซลและเบนซินมีแนวโน้มลดลงตามการเพิ่มขึ้นของยานยนต์ไฟฟ้าและประสิทธิภาพการใช้เชื้อเพลิงที่ดีขึ้น

ดัน E20 เป็นเบนซินฐาน เลิกแก๊สโซฮอล์ 91 ปี 2570

สำหรับแนวทางดำเนินงานภายใต้ร่าง Oil Plan 2026 กำหนดวิสัยทัศน์มุ่งสู่การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานอย่างยั่งยืนด้วยเชื้อเพลิงชีวภาพแบบบูรณาการ โดยมี 3 เป้าหมายสำคัญ ได้แก่ ความยั่งยืน (Sustainability) ความมั่นคงด้านพลังงาน (Security) และประสิทธิภาพ (Efficiency)

ในส่วนของการส่งเสริมเชื้อเพลิงชีวภาพและเชื้อเพลิงสะอาด กำหนดแนวทางปรับโครงสร้างน้ำมันเชื้อเพลิงภาคขนส่งทางบก โดยกลุ่มน้ำมันเบนซินจะผลักดันแก๊สโซฮอล์ 95และ E20 ให้เป็นน้ำมันเบนซินฐาน พร้อมกำหนดแนวทางยกเลิกแก๊สโซฮอล์ 91 ภายในปี 2570 และศึกษาแนวทางยกเลิกน้ำมันเบนซิน 95 (ULG95) ภายในปี 2575 โดยยังต้องพิจารณาความเหมาะสมและผลกระทบอย่างรอบคอบ

ทั้งนี้ ตั้งเป้าเพิ่มสัดส่วนการใช้ E20 ให้ได้ 50% ของกลุ่มน้ำมันเบนซินภายในปี 2575 จากข้อมูลเดือนตุลาคม 2569 ซึ่งมีการใช้ E20 ประมาณ 6.28 ล้านลิตรต่อวัน หรือคิดเป็นสัดส่วน 20.54% ขณะที่แก๊สโซฮอล์ 95 E10 มีปริมาณการใช้ 18.6 ล้านลิตรต่อวัน หรือ 60.82% และแก๊สโซฮอล์ 91 มีปริมาณการใช้ 5.4 ล้านลิตรต่อวัน หรือ 17.66%

สำหรับการผลักดัน E20 ให้เป็นเชื้อเพลิงหลัก ปัจจุบันมีสถานีบริการที่จำหน่าย E20 มากกว่า 6,000 แห่ง ขณะที่รถยนต์และรถจักรยานยนต์จำนวนมากสามารถรองรับการใช้น้ำมันประเภทดังกล่าวได้แล้ว จึงมองว่ามีโอกาสเพิ่มสัดส่วนการใช้ E20 ได้อีก โดยเฉพาะหากสามารถเปลี่ยนผู้ใช้แก๊สโซฮอล์ 91 ให้หันมาใช้ E20 เพิ่มขึ้น

ส่วนกลุ่มน้ำมันดีเซล กำหนดให้ B7 เป็นน้ำมันดีเซลฐาน และส่งเสริมการใช้ B20 เพื่อดูดซับผลผลิตน้ำมันปาล์มภายในประเทศ ลดปริมาณผลผลิตส่วนเกินที่ต้องส่งออก โดยตั้งเป้าเพิ่มสัดส่วนการใช้ B20 เป็น 20% ภายในปี 2575 จากปัจจุบันที่มีสัดส่วนเพียง 9.77% หรือประมาณ 5.74 ล้านลิตรต่อวัน ขณะที่ B7 มีปริมาณการใช้ประมาณ 53 ล้านลิตรต่อวัน คิดเป็นสัดส่วน 90.23%

สำหรับมาตรการสนับสนุน จะมุ่งเพิ่มจำนวนสถานีบริการที่จำหน่าย E20 และ B20 สนับสนุนการปรับเปลี่ยนอุปกรณ์ของยานยนต์ให้รองรับเชื้อเพลิงชีวภาพ รวมถึงศึกษาการใช้มาตรการทางภาษีเพื่อสร้างแรงจูงใจด้านราคา พร้อมยกระดับมาตรฐานคุณภาพน้ำมันและเผยแพร่ข้อมูลยานยนต์ที่รองรับการใช้งาน เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ประชาชน

นอกจากนี้ ยังเตรียมส่งเสริมเชื้อเพลิงสะอาดประเภทอื่น ได้แก่ LNG และไฮโดรเจน สำหรับภาคขนส่งทางบก โดยพัฒนาความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐาน กฎหมาย และมาตรฐานคุณภาพเชื้อเพลิงรองรับการใช้งานในอนาคต

ขณะที่ภาคขนส่งทางอากาศจะสนับสนุนการผลิตและใช้เชื้อเพลิงอากาศยานยั่งยืน (Sustainable Aviation Fuel: SAF) ในสัดส่วน 1–9% ระหว่างปี 2569–2593 เพื่อสนับสนุนเป้าหมายลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกขององค์การการบินพลเรือนระหว่างประเทศ (ICAO)

ส่วนภาคขนส่งทางน้ำจะสนับสนุนเชื้อเพลิงสะอาด เช่น Bio-VLSFO (B24) และ LNG เพื่อรองรับมาตรการด้านสิ่งแวดล้อมขององค์การทางทะเลระหว่างประเทศ (IMO) รวมถึงส่งเสริมการใช้ไบโอมีเทนเหลว (Liquefied Biomethane: LBM) ทดแทนน้ำมันและก๊าซธรรมชาติในภาคอุตสาหกรรม

ศึกษาปรับโครงสร้างราคาน้ำมัน เปลี่ยนอุดหนุนทั่วไปเป็นช่วยเฉพาะกลุ่ม

อีกหนึ่งแนวทางสำคัญภายใต้ร่าง Oil Plan 2026 คือ การทบทวนโครงสร้างราคาน้ำมันเชื้อเพลิงให้มีความเหมาะสม เป็นธรรม และสอดคล้องกับสถานการณ์พลังงาน โดยเฉพาะการกำหนดกลไกราคาที่สามารถสนับสนุนการใช้เชื้อเพลิงชีวภาพได้อย่างยั่งยืน

กรมธุรกิจพลังงาน มีแนวคิดทบทวนมาตรการรักษาเสถียรภาพราคาขายปลีกน้ำมันเชื้อเพลิง โดยศึกษาแนวทางปรับเปลี่ยนจากการชดเชยหรืออุดหนุนราคาในลักษณะทั่วไป ไปสู่ระบบช่วยเหลือเฉพาะกลุ่มเป้าหมาย เพื่อให้การใช้ทรัพยากรของภาครัฐและกลไกกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงมีประสิทธิภาพมากขึ้น

แนวทางดังกล่าวอาจรวมถึงการกำหนดกลุ่มผู้ได้รับความช่วยเหลือ และการจำกัดปริมาณการใช้น้ำมันที่ได้รับการชดเชยตามความเหมาะสม แทนการอุดหนุนราคาน้ำมันในอัตราเดียวกันสำหรับผู้ใช้ทุกกลุ่ม

อย่างไรก็ตาม แนวทางนี้ยังอยู่ในขั้นการศึกษาและวางระบบรองรับในระยะยาว เนื่องจากร่าง Oil Plan 2026 มีกรอบดำเนินงานต่อเนื่องถึงปี 2593 จึงจำเป็นต้องพิจารณาผลกระทบต่อประชาชนและภาคเศรษฐกิจอย่างรอบด้าน ก่อนกำหนดรายละเอียดมาตรการที่ชัดเจน

ขณะเดียวกัน ยังมีแนวทางสนับสนุนการจัดทำแผนลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก หรือ Net Zero Roadmap ในธุรกิจน้ำมัน โดยในระยะแรกจะผลักดันให้โรงกลั่นน้ำมันจัดทำแผนดังกล่าว ก่อนขยายไปสู่ผู้ค้าน้ำมันตามมาตรา 7 และผู้ประกอบการอื่นที่เกี่ยวข้อง

นอกจากนี้ จะส่งเสริมการบริหารจัดการเชื้อเพลิงชีวภาพอย่างครบวงจรตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ ทั้งการผลิตวัตถุดิบทางการเกษตร การแปรรูป การผสม และการจำหน่าย โดยมีแนวคิดผลักดันกฎหมายเกี่ยวกับพืชพลังงานและจัดตั้งคณะกรรมการเชื้อเพลิงชีวภาพแห่งชาติ เพื่อบูรณาการการกำกับดูแลและสนับสนุนการเติบโตของอุตสาหกรรมเชื้อเพลิงชีวภาพ

กระจายแหล่งนำเข้าน้ำมันดิบ ลดพึ่งพาตะวันออกกลาง

สำหรับมิติด้านความมั่นคงพลังงาน ร่าง Oil Plan 2026 มุ่งเน้นการจัดหาน้ำมันเชื้อเพลิงให้เพียงพอต่อความต้องการภายในประเทศ โดยกระจายแหล่งนำเข้าน้ำมันดิบจากหลายภูมิภาค เพื่อลดความเสี่ยงจากความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์และการหยุดชะงักของห่วงโซ่อุปทาน

นายวุฒิทัต ระบุว่า เดิมประเทศไทยพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางมากกว่า 50% แต่ได้มีการกระจายแหล่งจัดหาไปยังภูมิภาคอื่นมากขึ้น ส่งผลให้สัดส่วนการนำเข้าจากตะวันออกกลางในบางช่วงลดลงมาอยู่ที่ประมาณ 20% ปลาย ๆ ถึง 30% ต้น ๆ โดยมีการจัดหาน้ำมันดิบเพิ่มเติมจากแอฟริกาตะวันตก สหรัฐอเมริกา และลาตินอเมริกา

แนวทางดังกล่าวมีเป้าหมายลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาแหล่งนำเข้าน้ำมันดิบเพียงภูมิภาคเดียว โดยเฉพาะในช่วงที่เกิดความตึงเครียดบริเวณช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางขนส่งน้ำมันสำคัญของโลก

นอกจากนี้ ยังมีแนวทางเพิ่มความต่อเนื่องของกระบวนการผลิตและจัดหาน้ำมัน โดยติดตามแผนการหยุดซ่อมบำรุงโรงกลั่นทั้งตามรอบและกรณีฉุกเฉิน เพื่อประเมินผลกระทบต่อปริมาณน้ำมันเชื้อเพลิงในประเทศ และเตรียมมาตรการรองรับไม่ให้เกิดภาวะขาดแคลน

ขณะเดียวกัน จะเพิ่มประสิทธิภาพระบบกระจายน้ำมันตั้งแต่โรงกลั่น คลังน้ำมัน ไปจนถึงสถานีบริการและผู้ใช้ปลายทาง พร้อมส่งเสริมการขนส่งน้ำมันทางท่อให้เพิ่มขึ้น เนื่องจากเป็นระบบขนส่งแบบปิดที่มีความปลอดภัยสูง สามารถลดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม และเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานในการขนส่ง แม้ยังมีข้อจำกัดด้านการเชื่อมต่อและการขนถ่ายในบางพื้นที่

ศึกษาเพิ่มน้ำมันสำรอง SPR รับความเสี่ยงวิกฤตโลก

สำหรับการพัฒนาระบบสำรองน้ำมันเชื้อเพลิงเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Petroleum Reserve: SPR) กรมธุรกิจพลังงานจะศึกษาความเหมาะสมของการเพิ่มปริมาณน้ำมันสำรองของประเทศ เพื่อยกระดับขีดความสามารถในการรับมือกับวิกฤตพลังงานและความเสี่ยงจากการหยุดชะงักของอุปทานน้ำมันโลก

ปัจจุบันประเทศไทยมีระบบสำรองน้ำมันตามกฎหมาย โดยกำหนดสัดส่วนสำรองน้ำมันดิบ 6% และน้ำมันสำเร็จรูป 1% ซึ่งเมื่อประเมินตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง คิดเป็นปริมาณน้ำมันสำรองประมาณ 22–23 วัน และหากรวมปริมาณน้ำมันที่อยู่ในระบบการดำเนินงานปกติ (Working Stock) จะมีน้ำมันสำรองรวมประมาณ 40–50 วัน

อย่างไรก็ตาม การเพิ่มปริมาณน้ำมันสำรองให้สูงขึ้นจำเป็นต้องประเมินความคุ้มค่าการลงทุนและแนวโน้มความต้องการใช้น้ำมันในอนาคต โดยเฉพาะเมื่อประเทศไทยกำลังเปลี่ยนผ่านไปสู่การใช้พลังงานสะอาดและมีแนวโน้มใช้น้ำมันลดลงในระยะยาว

ทั้งนี้ จะศึกษาทางเลือกในการพัฒนาระบบ SPR ทั้งการก่อสร้างคลังสำรองน้ำมันเพิ่มเติม การจัดทำความร่วมมือกับต่างประเทศ และการพิจารณารูปแบบการถือสิทธิสำรองน้ำมัน รวมถึงศึกษาความเป็นไปได้ในการใช้โพรงใต้ดินตามธรรมชาติ หรือ Salt/Rock Caverns เป็นสถานที่เก็บสำรองน้ำมัน ซึ่งมีการกล่าวถึงพื้นที่ที่อาจมีศักยภาพในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เช่น จังหวัดขอนแก่นและนครราชสีมา

นอกจากนี้ จะพัฒนาระบบบริหารน้ำมันในภาวะวิกฤตผ่านเทคโนโลยีดิจิทัล โดยติดตามปริมาณน้ำมันตลอดห่วงโซ่อุปทาน ตั้งแต่การนำเข้าน้ำมันดิบ การกลั่น การขนส่ง การผสม ไปจนถึงการจำหน่ายแก่ผู้ใช้ปลายทาง ผ่านระบบแสดงข้อมูล Dashboard

สำหรับระบบที่อยู่ระหว่างการพัฒนา ได้แก่ ระบบ PLDM หรือระบบติดตามการกระจายน้ำมัน ซึ่งจะนำมาใช้สนับสนุนการบริหารจัดการและการวางแผนโลจิสติกส์น้ำมันในภาวะวิกฤต ให้สามารถติดตามสถานการณ์และตอบสนองต่อความเสี่ยงได้รวดเร็วยิ่งขึ้น

ปรับกฎหมายคุมธุรกิจน้ำมัน เชื่อมข้อมูลสำรองผ่าน API

ส่วนการเพิ่มประสิทธิภาพการกำกับดูแลธุรกิจน้ำมันเชื้อเพลิง จะมีการทบทวนและปรับปรุงกฎหมายสำคัญ ได้แก่ พระราชบัญญัติการค้าน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2543 และพระราชบัญญัติควบคุมน้ำมันเชื้อเพลิง พ.ศ. 2542 รวมถึงกฎหมายลำดับรองที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้สอดคล้องกับรูปแบบการประกอบธุรกิจและการใช้เชื้อเพลิงที่เปลี่ยนแปลงไป

โดยเฉพาะการพิจารณาขยายฐานข้อมูลผู้ค้าน้ำมันให้ครอบคลุมผู้ประกอบการขนาดเล็กที่อยู่นอกขอบเขตการกำกับดูแลในปัจจุบัน เนื่องจากวิกฤตพลังงานที่ผ่านมาแสดงให้เห็นว่ายังมีผู้ค้าบางกลุ่มที่ภาครัฐไม่มีข้อมูลเพียงพอสำหรับใช้ติดตามสถานการณ์

อย่างไรก็ตาม แนวทางดังกล่าวในเบื้องต้นจะเน้นให้ผู้ประกอบการแจ้งข้อมูลพื้นฐาน เช่น ชื่อบริษัท สถานประกอบการ และปริมาณการค้า เพื่อให้ภาครัฐมีฐานข้อมูลที่ครอบคลุมมากขึ้น โดยไม่ได้มุ่งเพิ่มภาระการรายงานหรือกำกับดูแลผู้ค้ารายย่อยในระดับเดียวกับผู้ค้ารายใหญ่ทั้งหมด

นอกจากนี้ จะขยายระบบการให้บริการผ่านช่องทางดิจิทัล เพื่อลดขั้นตอนการยื่นเอกสารและการขออนุญาตประกอบกิจการน้ำมันเชื้อเพลิง รวมถึงเชื่อมโยงข้อมูลกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อเพิ่มความสะดวกในการดำเนินธุรกิจ หรือ Ease of Doing Business

สำหรับการเชื่อมโยงข้อมูลน้ำมันสำรองผ่านระบบ API มีการกำหนดให้เริ่มบังคับใช้ตามกฎหมายในวันที่ 1 มกราคม 2570 สำหรับกรณีน้ำมันดิบ และวันที่ 1 มกราคม 2571 สำหรับน้ำมันสำเร็จรูปบางประเภท เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการติดตามข้อมูลน้ำมันสำรองของผู้ประกอบการ

ขณะเดียวกัน จะบูรณาการข้อมูลการอนุญาตกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ซึ่งมีภารกิจเกี่ยวกับสถานีบริการและสถานที่เก็บรักษาน้ำมัน รวมถึงหน่วยงานอื่น เช่น กรมการค้าภายใน ที่รับผิดชอบการตรวจสอบมาตรวัดน้ำมัน เพื่อให้ระบบกำกับดูแลกิจการน้ำมันเชื้อเพลิงสามารถเชื่อมโยงข้อมูลและป้องกันการดำเนินกิจการผิดกฎหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ทั้งนี้ ร่าง Oil Plan 2026 จะเป็นกรอบยุทธศาสตร์สำคัญในการปรับโครงสร้างธุรกิจน้ำมันเชื้อเพลิงของประเทศไทยในระยะยาว โดยมุ่งรักษาสมดุลระหว่างความมั่นคงในการจัดหาพลังงาน การส่งเสริมเชื้อเพลิงชีวภาพและเชื้อเพลิงสะอาด การบริหารต้นทุนและราคาน้ำมันอย่างเป็นธรรม ตลอดจนการยกระดับระบบสำรองและกำกับดูแลธุรกิจน้ำมันให้ทันสมัย เพื่อรองรับความต้องการใช้น้ำมันที่จะเปลี่ยนแปลงไป และสนับสนุนเป้าหมาย Net Zero ภายในปี 2593

อย่างไรก็ตาม กรมธุรกิจพลังงาน ขอเชิญชวนผู้เข้าร่วมสัมมนาทั้งในสถานที่และผ่านช่องทางออนไลน์ ร่วมแสดงความคิดเห็นและข้อเสนอแนะต่อ (ร่าง) Oil Plan 2026 ได้ทุกมิติ ภายในวันที่ 27 พ.ย. 2569 ผ่าน QR Code ของงาน เพื่อนำไปประมวลและปรับปรุงร่างแผนให้สมบูรณ์และนำไปปฏิบัติได้จริงต่อไป