พลังงานไทย รับศึกโลกผันผวน ปรับ Oil–Gas Plan เสริมมั่นคง ดันพลังงานสะอาด

Loading

เวที Petroleum Outlook Forum 2026 ชี้พลังงานไทยในอีก 10 ปี เผชิญความท้าทายทั้งความมั่นคง ต้นทุน และการเปลี่ยนผ่านสู่ Net Zero ภาครัฐเร่งบูรณาการแผนน้ำมัน–ก๊าซธรรมชาติ ผลักดัน E20–B20 และ SAF ขณะที่ ปตท. ตั้งเป้าขยายพอร์ต LNG แตะ 15 ล้านตันในปี 2578 ด้านกลุ่มโรงกลั่นเร่งกระจายแหล่งนำเข้าน้ำมันดิบ ปรับธุรกิจรับการเติบโตของ EV

ท่ามกลางความผันผวนของเศรษฐกิจโลก ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ และกระแสการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาด ประเทศไทยกำลังเผชิญโจทย์สำคัญในการรักษาสมดุลระหว่างความมั่นคงทางพลังงาน (Energy Security) ราคาพลังงานที่แข่งขันได้ (Affordability) และความยั่งยืน (Sustainability) โดยเฉพาะในช่วง 10 ปีข้างหน้า ซึ่งโครงสร้างพลังงานโลกมีแนวโน้มเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญ

ประเด็นดังกล่าวเป็นสาระสำคัญจากเวทีเสวนา Thailand’s Energy Future: Balancing Energy Security, Competitiveness, and Transition? ภายในงาน 2026 The Annual Petroleum Outlook Forum ภายใต้แนวคิด “Global Energy Realignment Thailand’s Transition in a New World Order : โลกเปลี่ยน ไทยต้องปรับ พลังงานในระเบียบโลกใหม่” จัดขึ้นเมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 โดยโครงการบริหารการสร้างประโยชน์ร่วมธุรกิจปิโตรเคมีและการกลั่น ทีมนักวิเคราะห์สถานการณ์น้ำมัน กลุ่ม ปตท. (PRISM Experts) ร่วมกับกลุ่มอุตสาหกรรมโรงกลั่นน้ำมันปิโตรเลียม สภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.)

สภาพัฒน์เตือนวิกฤตซ้อนวิกฤต เร่งปรับโครงสร้างพลังงานไทย

นางภาวิณา อัศวมณีกุล รองเลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (NESDC) ระบุว่า ประเทศไทยกำลังเผชิญวิกฤตหลายด้านพร้อมกัน หรือ Polycrisis ทั้งความผันผวนของราคาพลังงาน ความไม่แน่นอนของเศรษฐกิจโลก และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยสภาพัฒน์ประเมินเศรษฐกิจไทยปี 2569 เติบโตประมาณ 2.5% ท่ามกลางความเสี่ยงจากปัจจัยภายนอก

ดังนั้น ภาครัฐไม่ควรมุ่งเพียงการควบคุมราคาพลังงาน แต่ต้องเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงานและปรับโครงสร้างเศรษฐกิจสู่อุตสาหกรรมมูลค่าสูง พร้อมเพิ่มสัดส่วนพลังงานหมุนเวียนเพื่อลดการนำเข้าน้ำมันและ LNG ควบคู่กับการพัฒนาเทคโนโลยีภายในประเทศ เพื่อไม่ให้เปลี่ยนจากการพึ่งพาเชื้อเพลิงนำเข้าไปสู่การพึ่งพาเทคโนโลยีต่างชาติ

ขณะเดียวกัน ความได้เปรียบด้านต้นทุนจากก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทยมีแนวโน้มลดลงในช่วง 10 ปีข้างหน้า จึงต้องเร่งพัฒนาพลังงานหมุนเวียนและปรับโครงสร้างตลาดไฟฟ้าให้รองรับผู้ผลิตและใช้ไฟฟ้าเอง (Prosumer) รวมถึงกลไก Third Party Access (TPA) ขณะที่การเติบโตของ AI และดาต้าเซ็นเตอร์จะเพิ่มความต้องการไฟฟ้า จึงต้องวางแผนกำลังผลิตให้สอดคล้องกับความต้องการจริง เพื่อไม่สร้างภาระต้นทุนส่วนเกิน

นอกจากนี้ ควรปรับมาตรการอุดหนุนราคาพลังงานเป็นการช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางแบบมุ่งเป้า พร้อมยกระดับอุตสาหกรรมเชื้อเพลิงชีวภาพจากการพยุงราคาสินค้าเกษตร สู่การพัฒนาห่วงโซ่อุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำครบวงจร เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจอย่างยั่งยืน

สนพ. เร่งเชื่อม Oil–Gas Plan ดัน E20–B20 และ SAF

นายวัฒนพงษ์ คุโรวาท ผู้อำนวยการสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) ระบุว่า บทเรียนจากวิกฤตพลังงานโลกทำให้ไทยต้องเร่งเชื่อมโยงแผนน้ำมัน (Oil Plan) และแผนก๊าซธรรมชาติ (Gas Plan) ให้สอดคล้องกันทั้งการจัดหา ความต้องการใช้ และการลงทุน

สำหรับ Oil Plan จะเน้นกระจายแหล่งนำเข้าน้ำมันดิบและเส้นทางขนส่ง เพิ่มความพร้อมน้ำมันสำรองและแผนฉุกเฉิน ปรับคาดการณ์ความต้องการใช้น้ำมันตามการเติบโตของ EV รวมถึงเพิ่มประสิทธิภาพโรงกลั่น คลังน้ำมัน ระบบท่อ และสถานีบริการ พร้อมปรับโครงสร้างราคาให้สะท้อนต้นทุนอย่างเหมาะสม

ส่วน Gas Plan จะสร้างสมดุลระหว่างก๊าซธรรมชาติจากอ่าวไทย เมียนมา และ LNG โดยบริหารสัญญาระยะยาวร่วมกับการจัดหาจากตลาดจร (Spot Market) เพื่อลดความเสี่ยงด้านราคาและความต่อเนื่องในการจัดหา พร้อมเชื่อมโยงกับแผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้า (PDP)

ขณะที่นโยบายเชื้อเพลิงคาร์บอนต่ำ ภาครัฐอยู่ระหว่างพิจารณาเพิ่มสัดส่วนผสมเอทานอลและไบโอดีเซลสู่ E20 และ B20 โดยต้องประเมินความพร้อมของยานยนต์และต้นทุนการผลิต รวมถึงผลักดันเชื้อเพลิงอากาศยานยั่งยืน (SAF) ให้เป็นส่วนหนึ่งของ Oil Plan

อย่างไรก็ตาม การสนับสนุนเชื้อเพลิงชีวภาพในอนาคตจำเป็นต้องลดการพึ่งพาเงินอุดหนุนจากกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงที่มีภาระหนี้สูง และใช้มาตรการจูงใจในช่วงเปลี่ยนผ่าน ก่อนให้กลไกตลาดขับเคลื่อน เพื่อสร้างความสามารถในการแข่งขันด้วยต้นทุนที่แท้จริง

ปตท. รับมือฮอร์มุซ ขยายพอร์ต LNG แตะ 15 ล้านตันปี 2578

นายจตุรงค์ วรวิทย์สุรวัฒนา รองกรรมการผู้จัดการใหญ่ หน่วยธุรกิจค้าระหว่างประเทศ บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) ระบุว่า ภารกิจสำคัญของ ปตท. คือการรักษาความมั่นคงทางพลังงาน โดยตั้งแต่ปี 2568 ได้เตรียมแผนรับมือความเสี่ยงจากการปิดช่องแคบฮอร์มุซ ผ่านการหารือกับซาอุดีอาระเบีย สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ และกาตาร์ เพื่อจัดเตรียมเส้นทางขนส่งทางเลือก ทั้งท่าเรือฟูไจราห์ ระบบท่อส่งน้ำมันไปยังทะเลแดง และเส้นทางอ้อมแหลมกู๊ดโฮป

พร้อมจัดทำแผนรับมือหลายสถานการณ์ และระบบบริหารสถานการณ์ฉุกเฉิน (ICS) ทำให้สามารถจัดหาน้ำมันดิบและรักษาการเดินเครื่องโรงกลั่นในช่วงวิกฤตได้ โดยระบุว่าโรงกลั่นสามารถเดินเครื่องได้มากกว่า 100%

บทเรียนสำคัญคือ การจัดหาน้ำมันไม่ควรมุ่งเฉพาะราคาถูกที่สุด แต่ต้องกระจายความเสี่ยงและบริหารต้นทุนตลอดห่วงโซ่ เพื่อรักษาความมั่นคงและความสามารถในการแข่งขัน

สำหรับทิศทางธุรกิจ ปตท. ตั้งเป้าเพิ่มพอร์ต LNG เป็น 10 ล้านตันภายในปี 2573 และ 15 ล้านตันภายในปี 2578 เพื่อขยายบทบาทในตลาดพลังงานโลก ขณะเดียวกัน การเติบโตของ EV จะทำให้โรงกลั่นต้องปรับการผลิตให้สอดคล้องกับความต้องการดีเซลและน้ำมันอากาศยาน รวมถึงต่อยอดปิโตรเคมีมูลค่าสูง

ด้านเชื้อเพลิงชีวภาพ ปตท. เตรียมพัฒนา SAF และ HVO โดยกลุ่มไทยออยล์อยู่ระหว่างศึกษาเทคโนโลยี Alcohol-to-Jet เพื่อเปลี่ยนเอทานอลเป็นเชื้อเพลิงอากาศยาน รองรับความต้องการเอทานอลในภาคขนส่งทางถนนที่อาจลดลงในอนาคต

SPRC ชูความมั่นคงพลังงานควบคู่ Net Zero

Mr. Herbert Matthew Payne II ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท สตาร์ ปิโตรเลียม รีไฟน์นิ่ง จำกัด (มหาชน) หรือ SPRC ระบุว่า การเปลี่ยนผ่านพลังงานของไทยเกิดขึ้นเร็วกว่าที่คาดการณ์ แต่ระบบพลังงานเดิมยังจำเป็นต้องมีบทบาทอีกยาวนาน จึงต้องรักษาความมั่นคงด้านการจัดหาควบคู่กับการพัฒนาพลังงานสะอาด

SPRC ให้ความสำคัญกับการกระจายแหล่งจัดหาน้ำมันดิบ ลดการพึ่งพาตะวันออกกลาง เพิ่มความยืดหยุ่นด้านโลจิสติกส์ และบริหารความเสี่ยงจากราคาน้ำมัน ค่าขนส่ง และค่าประกันภัย โดยอาศัยความเชี่ยวชาญจาก Chevron สนับสนุนการบริหารห่วงโซ่อุปทาน

ขณะเดียวกัน การเพิ่มพลังงานหมุนเวียนจะทำให้ระบบไฟฟ้าซับซ้อนขึ้น เนื่องจากกำลังผลิตจากแสงอาทิตย์ ลม และน้ำ ขึ้นอยู่กับสภาพภูมิอากาศ จึงต้องพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานให้มีเสถียรภาพ พร้อมรักษาความแข็งแกร่งทางการเงินและเลือกจังหวะลงทุนในพลังงานใหม่อย่างเหมาะสม เพื่อสนับสนุนเป้าหมาย Net Zero โดยไม่กระทบต่อความมั่นคงและราคาพลังงานของประชาชน

บางจากเร่งกระจายแหล่งน้ำมันดิบ ปรับธุรกิจรับ EV

นายบัณฑิต หรรษาไพบูลย์ ผู้จัดการใหญ่ กลุ่มธุรกิจโรงกลั่นและการตลาด บริษัท บางจาก คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) หรือ BCP ระบุว่า ความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ทำให้ความมั่นคงทางพลังงานมีความสำคัญมากขึ้น โดยเหตุการณ์เดือนมีนาคมที่ผ่านมา ประชาชนเกิดความตื่นตระหนกเรื่องน้ำมันขาดแคลน ส่งผลให้ความต้องการซื้อเพิ่มขึ้นหลายเท่าตัว จนสถานีบริการบางแห่งมีน้ำมันไม่เพียงพอ แม้โรงกลั่นยังเดินเครื่องเต็มกำลังผลิต

กลุ่มโรงกลั่นจึงเร่งกระจายแหล่งจัดหาน้ำมันดิบจากตะวันออกกลางไปยังสหรัฐอเมริกาและอเมริกาใต้ เช่น อาร์เจนตินา บราซิล และเอกวาดอร์ แม้ต้นทุนขนส่งสูงขึ้นและต้องขยายระยะเวลาวางแผนจัดซื้อจาก 2–3 เดือน เป็น 3–4 เดือน เพื่อรักษาความต่อเนื่องในการผลิต

สำหรับแนวโน้มตลาดน้ำมันโลกในอีก 10 ปี ความต้องการยังมีโอกาสเติบโต แม้ EV ขยายตัว โดยปัจจุบันความต้องการใช้น้ำมันโลกอยู่ที่กว่า 100 ล้านบาร์เรลต่อวัน ก่อนมีแนวโน้มเข้าสู่ภาวะทรงตัวในอนาคต

ส่วนประเทศไทย ความต้องการใช้น้ำมันเบนซินตั้งแต่ต้นปี 2569 เพิ่มขึ้นประมาณ 0.7% ขณะที่ดีเซลหดตัวตามภาวะเศรษฐกิจ ทำให้โรงกลั่นต้องมองหาโอกาสส่งออกไปยังเอเชียและอินเดีย พร้อมปรับสถานีบริการให้รองรับรถยนต์สันดาป ไฮบริด และ EV โดยมองว่าการเปลี่ยนผ่านพลังงานเป็นโอกาสสร้างธุรกิจใหม่มากกว่าภัยคุกคาม

พลังงานไทยต้องปรับทั้งระบบ รับความท้าทาย 10 ปีข้างหน้า

ภาพรวมจากเวทีเสวนาสะท้อนว่า การเปลี่ยนผ่านพลังงานไทยไม่สามารถมุ่งพลังงานสะอาดเพียงด้านเดียว แต่ต้องรักษาความมั่นคงของน้ำมันและก๊าซธรรมชาติควบคู่กัน โดยภาครัฐต้องสร้างความชัดเจนของ Oil Plan, Gas Plan และ PDP พร้อมปรับกลไกราคาให้สะท้อนต้นทุนและส่งเสริมการแข่งขันอย่างเหมาะสม

ขณะที่ภาคเอกชนต้องเร่งกระจายแหล่งจัดหาพลังงาน เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และพัฒนาธุรกิจใหม่ ทั้ง LNG เชื้อเพลิงชีวภาพ SAF และบริการพลังงานรูปแบบใหม่

หัวใจสำคัญของพลังงานไทยในทศวรรษหน้า จึงอยู่ที่การสร้างระบบพลังงานที่ยืดหยุ่น มีต้นทุนแข่งขันได้ และรองรับความเสี่ยงจากวิกฤตโลก พร้อมขับเคลื่อนประเทศสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำอย่างสมดุลและยั่งยืน