นายพิเชฐ คุณาธรรมรักษ์ อธิบดีกรมการขนส่งทางราง เป็นประธานการประชุมถอดบทเรียนกรณีอุบัติเหตุรถไฟอังกฤษของบริษัท East Midlands Railway สองขบวนชนท้ายกัน โดยมี ดร.เพียงออ เลาหะวิไลย ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีระบบราง (สทร.) และผู้แทนจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ การรถไฟแห่งประเทศไทย (รฟท.) การรถไฟฟ้าขนส่งมวลชนแห่งประเทศไทย (รฟม.) บริษัท รถไฟฟ้า ร.ฟ.ท. จำกัด (รฟฟท.) ศูนย์ความปลอดภัยด้านคมนาคมขนส่ง (ศปภ.) และเจ้าหน้าที่กองมาตรฐานความปลอดภัยและบำรุงทางกรมการขนส่งทางราง (ขร.) เข้าร่วมประชุม ณ ห้องประชุมมนังคศิลา ชั้น 2 กรมการขนส่งทางราง
นายพิเชฐ กล่าวว่า การประชุมดังกล่าวเป็นการดำเนินการตามนโยบายกระทรวงคมนาคม ในการศึกษาและถอดบทเรียนจากอุบัติเหตุทางรางของรถไฟ East Midlands Railway ชนกัน เพื่อนำผลการวิเคราะห์มาประยุกต์ใช้ในการยกระดับความปลอดภัยของระบบขนส่งทางรางไทยใน 4 ด้านสำคัญ ได้แก่ การยกระดับมาตรฐานความปลอดภัย การยกระดับการสอบสวนอุบัติเหตุและการจัดการเหตุฉุกเฉิน การยกระดับระเบียบวิธีการเดินรถ และการกำหนดแนวทางวิจัยและนวัตกรรมด้านความปลอดภัย
กรณีศึกษาครั้งนี้เป็นอุบัติเหตุรถไฟชนกันบนเส้นทาง Midland Main Line บริเวณใกล้สถานี Bedford สหราชอาณาจักร โดยที่ประชุมได้ร่วมกันวิเคราะห์ตั้งแต่ลำดับเหตุการณ์ การทำงานของระบบอาณัติสัญญาณและระบบเตือนความปลอดภัย การปฏิบัติงานของพนักงานขับรถ การตอบสนองต่อเหตุฉุกเฉิน ตลอดจนกระบวนการเก็บรวบรวมพยานหลักฐานและการสอบสวน เพื่อค้นหาปัจจัยที่เกี่ยวข้องและนำบทเรียนมาใช้ป้องกันไม่ให้เกิดเหตุในลักษณะเดียวกันในอนาคต ทั้งนี้ ประเด็นที่ Rail Accident Investigation Branch (RAIB) ยังอยู่ระหว่างการสอบสวนครอบคลุมทั้งระบบเบรก ระบบ Automatic Warning System (AWS) ระบบอาณัติสัญญาณ การตัดสินใจของผู้เกี่ยวข้อง สมรรถนะของตัวรถ และประสิทธิภาพในการตอบสนองต่อเหตุฉุกเฉิน
นายพิเชฐ กล่าวเพิ่มเติมว่า จากการวิเคราะห์และถอดบทเรียนจากข้อเท็จจริง ที่ประชุมได้กำหนดแนวทางยกระดับความปลอดภัยระบบรางของประเทศไทยใน 3 มิติหลัก
1.มาตรการเชิงปฏิบัติและมาตรการเชิงป้องกัน (Active & Preventive Measures) กรมการขนส่งทางรางจะกำกับให้ผู้ประกอบกิจการขนส่งทางรางจัดทำคู่มือและเอกสารการปฏิบัติการตามประเภทของการประกอบกิจการ สำหรับผู้ประจำหน้าที่และบุคลากรอย่างครบถ้วน พร้อมปรับปรุงให้ทันสมัยอยู่เสมอ ตามมาตรา 46 (3) แห่งพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. 2568 เพื่อให้ผู้ประจำหน้าที่ โดยเฉพาะพนักงานขับรถขนส่งทางราง สามารถปฏิบัติตามขั้นตอนที่กำหนดได้อย่างถูกต้อง เมื่อเกิดเหตุขัดข้องหรือเหตุฉุกเฉิน ทั้งนี้ การไม่ปฏิบัติตามข้อกำหนดดังกล่าวมีบทกำหนดโทษตามมาตรา 137 แห่งพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. 2568
ขณะเดียวกัน ที่ประชุมได้กำหนดมาตรการเชิงป้องกันเพื่อไม่ให้เกิดเหตุการณ์ซ้ำ ได้แก่ การเร่งดำเนินการติดตั้งระบบป้องกันเหตุอันตรายของขบวนรถ (Automatic Train Protection: ATP) ให้ครอบคลุมเส้นทางเดินรถ, การกำหนดระเบียบการเดินรถให้มีความชัดเจน โดยกรณีระบบ ATP หรือระบบป้องกันที่เกี่ยวข้องขัดข้อง ต้องไม่ให้บริการเดินรถในรูปแบบปกติ และต้องปรับเข้าสู่การเดินรถในภาวะเดินรถไม่เต็มรูปแบบ (Degraded Mode) หรือการควบคุมด้วยคน (Manual Control) ตามระเบียบด้านความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด
การยกระดับการฝึกซ้อมสถานการณ์ฉุกเฉินให้ครอบคลุมกรณีระบบอาณัติสัญญาณหรือระบบ ATP ขัดข้อง, การเข้มงวดการตรวจสอบและซ่อมบำรุงระบบอาณัติสัญญาณให้มีความสมบูรณ์และพร้อมใช้งานอยู่เสมอ, การเร่งรัดการออกกฎกระทรวงและปรับปรุงมาตรฐานความปลอดภัยด้านการเดินรถให้ครอบคลุมมาตรการดังกล่าวอย่างเป็นรูปธรรม
2. การยกระดับระเบียบและวิธีการสอบสวนอุบัติเหตุและการจัดการเหตุฉุกเฉิน ขร. ให้ความสำคัญกับการเตรียมความพร้อมเมื่อเกิดเหตุ ทั้งแผนเผชิญเหตุ แผนช่วยเหลือผู้โดยสาร และแผนการกู้ภัย โดยที่ประชุมมีแนวทางสำคัญ ได้แก่ เร่งรัดการจัดตั้งคณะกรรมการสอบสวนอุบัติเหตุและอุบัติการณ์ ตามพระราชบัญญัติการขนส่งทางราง พ.ศ. 2568, จัดทำระเบียบและหลักเกณฑ์การสอบสวนอุบัติเหตุให้มีความชัดเจน เป็นระบบ และสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง, เตรียมจัดทำร่างบันทึกความร่วมมือ (MOU) กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง อาทิ สำนักงานตำรวจแห่งชาติ (ตร.) กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) หน่วยดับเพลิง และหน่วยแพทย์ฉุกเฉิน เพื่อบูรณาการการบริหารจัดการเมื่อเกิดเหตุให้เป็นไปอย่างถูกต้อง รวดเร็ว และมีประสิทธิภาพ, วางแนวทางการจัดการพยานหลักฐานเชิงเทคนิค ทั้งข้อมูลดิจิทัล เครื่องบันทึกข้อมูลการเดินรถ (OTDR/Black Box) และข้อมูลจากกล้องวงจรปิด (CCTV) เพื่อสนับสนุนการวิเคราะห์หาสาเหตุที่แท้จริง (Root Cause) ได้อย่างครบถ้วน
3. การวิจัยและพัฒนานวัตกรรมด้านความปลอดภัย ขร.จะร่วมมือกับ สทร. ในการศึกษา วิจัย และพัฒนานวัตกรรมด้านความปลอดภัย เพื่อยกระดับความปลอดภัยของระบบรางอย่างยั่งยืน ในประเด็นสำคัญ ได้แก่วิจัยและจัดทำมาตรฐานการทดสอบที่เหมาะสม เพื่อยืนยันว่ารถขนส่งทางรางที่ให้บริการในประเทศไทยมีความสอดคล้องกับมาตรฐานด้านความปลอดภัย และสนับสนุนภารกิจด้านการจดทะเบียนและการกำกับดูแลของ ขร. , วิจัยและพัฒนาระบบทดสอบและประเมินบุคลากร เพื่อให้มั่นใจว่าผู้ปฏิบัติหน้าที่มีความรู้ ทักษะ และสมรรถนะที่เหมาะสมตามคุณสมบัติของผู้ประจำหน้าที่ โดยเฉพาะพนักงานขับรถขนส่งทางรางและพนักงานควบคุมรถขนส่งทางราง, นำข้อเสนอแนะจากการถอดบทเรียนอุบัติเหตุ โดยเฉพาะด้านการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลและการพัฒนาบุคลากรในระบบราง ไปพิจารณาเป็นแผนปฏิบัติการภายใต้ยุทธศาสตร์เทคโนโลยีระบบราง พ.ศ. 2571–2575 ของ สทร. ต่อไป
นายพิเชฐ กล่าวว่า การถอดบทเรียนจากกรณีศึกษาต่างประเทศครั้งนี้ เป็นส่วนหนึ่งของการนำองค์ความรู้และประสบการณ์จากเหตุการณ์จริงมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของประเทศไทย เพื่อสนับสนุนการพัฒนามาตรฐาน กฎระเบียบ บุคลากร เทคโนโลยี ตลอดจนกระบวนการบริหารจัดการด้านความปลอดภัยของระบบขนส่งทางราง ให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ลดความเสี่ยงจากอุบัติเหตุ และสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ประชาชนในการเดินทางด้วยระบบรางอย่างปลอดภัยและยั่งยืน